Thứ Tư, 6 tháng 8, 2014

Bi kịch của tấm bằng đại học ở Việt Nam

Thứ tư, 2014-08-06 17:43:08 - Nguồn: Tinmoi.vn

Ra trường, nhiều cử nhân thất nghiệp đành giấu bằng tốt nghiệp, tìm cách vào làm việc trong các khu công nghiệp. Nhưng nhiều người còn...

Thứ Ba, 5 tháng 8, 2014

CON NGƯỜI VỚI TƯ CÁCH

LÀ TRUNG TÂM CỦA SỰ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA

NCS. Nguyễn Duy Cường

Khoa Lý luận chính trị, trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng

Điện thoại: 0915. 879. 382; 0165. 910. 8638

Khi nhấn mạnh vị trí, vai trò của văn hóa trong sự phát triển, UNESCO đã khẳng định: “Hễ nước nào tự đặt cho mình mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà tách rời môi trường văn hóa thì nhất định sẽ xảy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả về mặt kinh tế lẫn văn hóa, và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu đi rất nhiều… Vì vậy, phân tích đến cùng, các trọng tâm, các động cơ và mục đích của sự phát triển phải được tìm trong văn hóa”[1].

Trong bài Ban đầu và cuối cùng là văn hóa của ông F. Mayor viết trên tạp chí Người đưa tin UNESCO số 10 năm 1994, ông viết: “Văn hóa là nền tảng và linh hồn của các cuộc phiêu lưu của con người”. Như vậy, có nghĩa là văn hóa luôn luôn chiếm một vị trí qua trọng trong mọi hoạt đọng giao tiếp và sinh tồn của con người.

Trên cơ sở đó, quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt

Nam

về vị trí, vai trò của văn hóa luôn mang tính khoa học thực tiễn cách mạng và nhất quán. Quan điểm ấy được xây dựng trên nền tảng học thuyết Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, được thể nghiệm trong hơn 80 năm qua kể từ khi thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam cho đến hôm nay. Bàn về vị trí, vai trò cách mạng tư tưởng và văn hóa, đồng chí Trường Chinh chỉ rõ: “Chúng ta xem cách mạng tư tưởng và văn hóa là một bộ phận hữu cơ của toàn bộ sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta”.

Với tư cách là một bộ phận hợp thành của cách mạng xã hội chủ nghĩa, nền văn hóa mà chúng ta đang xây dựng là nền văn hóa mới. Nền văn hóa mới này phải kế thừa có chọn lọc và phát triển những giá trị tốt đẹp, phê phán xóa bỏ những cái cũ, cái lạc hậu.

Chúng ta nhận thức rằng thách thức của toàn cầu hóa đối với các giá trị văn hóa truyền thống ở Việt Nam được tập trung ở bản sắc văn hóa. Chủ nghĩa dân tộc thực sự là một thách thức với toàn cầu hóa và toàn cầu hóa cũng là một thách thức của chủ nghĩa dân tộc. Việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc đã đặt ra các vấn đề thống nhất và đa dạng của quá trình toàn cầu hóa và ngược lại quá trình toàn cầu hóa không thể loại trừ tình hình là nó vẫn duy trì và được bám rễ mạnh mẽ vào tính chất dân tộc.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc trong quá trình toàn cầu hóa không những không loại trừ văn hóa mà ngược lại trên lĩnh vực văn hóa cũng diễn ra vô cùng sôi động. Sau thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, nền văn hóa Việt Nam đã được mở rộng và giao lưu rộng rãi với rất nhiều nền văn hóa trên thế giới: sự thay đổi về văn học nghệ thuật, các công nghệ mới về thông tin và hệ thống truyền thông đại chúng.

Cùng với những thành tựu đó, văn hóa truyền thống Việt

Nam

đang đứng trước những thử thách to lớn. Lớp trẻ ưa chuộng phong cách Tây, thích những bài hát nhịp mạnh, mặc quần Jean, không thích nghe, thích hát, thích xem các bản nhạc, các vở kịch truyền thống. Lối sống bạo lực, thực dụng, sự hưởng thụ tình dục theo kiểu phương Tây đã tạo ra nhiều sản phẩm phản văn hóa trên hệ thống giá trị. Vấn đề “làng xã toàn cầu” trong lĩnh vực văn hóa chưa có các hiệp ước kiểm soát thông tìn là một thách thức lớn đối với việc gìn giữ các bản sắc văn hóa ở Việt Nam.

Trước tình hình đó, chúng ta đã xây dựng một chiến lược gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Trong chiến lược này văn hóa được coi là nền tảng tinh thần của xã hội. Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội. Trong quá trình toàn cầu hóa, mọi giao tiếp kinh tế, chính trị xã hội và bản thân văn hóa phải được đặt trên cơ sở của sự phát triển nhân cách, phát triển con người. Để Việt

Nam

phát triển được trong quá trình toàn cầu hóa, thì trước hết phải quan tâm xây dụng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Nền văn hóa đó xác lập hệ giá trị cơ bản là chủ nghĩa yêu nước mới có nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có hệ tư tưởng Hồ Chí Minh là định hướng và thước đo giá trị.

Mục tiêu hướng tới của việc gìn giữ các giá trị truyền thống trong quá trình toàn cầu hóa là gắn lòng yêu nước với ý chí tự lập, tự cường của dân tộc, phát huy cao độ tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn cá nhân – gia đình – làng xã – tổ quốc thành một thể thống nhất, trọng đạo lý, nêu cao tình nghĩa. Để phát triển được phải có tinh thần sáng tạo, đức tính cần cù, lòng bao dung, nhân ái.

Chúng ta nhận thức rằng, trung tâm của mối quan hệ giữa toàn cầu hóa và các giá trị văn hóa Việt

Nam

là ở vấn đề con người. Việt Nam quyết tâm xây dựng những con người, những nhân cách có sự phát triển mạnh mẽ về khoa học kỹ thuật, có tinh thần yêu nước nồng nàn, có ý chí phấn đấu vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, có sự phát triển toàn diện phong phú cả về mặt tinh thần và thể chất.

Trước thử thách của quá trình toàn cầu hóa, Việt

Nam

đang tăng trưởng hệ thống giá trị bằng biện pháp thúc đẩy sự phát triển khoa học kỹ thuật. Khoa học kỹ thuật có chọn lọc để không làm ô nhiễm môi trường, phá hoại sự phát triển nhân cách. Khoa học kỹ thuật nhờ hệ thống kỹ thuật đi sâu vào hệ thống giá trị làm tăng trưởng nhiều cái đúng, cái tốt trong hệ thống giá trị. Cùng với chiến lược tang trưởng khoa học kỹ thuật một cách chọn lọc, văn hóa Việt Nam ra sức gìn giữ lối sống lành mạnh, các giá trị đạo đức tốt đẹp, đặc biệt là lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc.

Chiến lược gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình toàn cầu hóa ở Việt Nam không chỉ là một chiến lược nâng cao tinh thần sáng tạo, xây dựng các tình cảm trong sáng về các mối quan hệ sâu rộng giữa con người với con người, giữa dân tộc và quốc tế mà còn là một chiến lược nâng cao tinh thần sáng tạo, xây dựng các tình cảm trong sáng về mối quan hệ sâu rộng giữa con người với con người, dân tộc với quốc tế.

Việt

Nam

coi toàn cầu hóa vừa là cơ hội, vừa là thách thức để hoàn thiện và mở rộng hệ giá trị của mình. Trước thách thức của toàn cầu hóa, hệ thống giá trị ở Việt Nam đang có sự gia tăng dân trí đáng kể, đang có sự thiết lập mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, dân tộc và tộc người, dân tộc và quốc tế, kiến tạo năng lượng dân chủ mới, ý thức pháp luật mới, lấy chủ nghĩa yêu nước làm nền tảng, các nhân cách phát triển nội sinh về khoa học và đạo đức làm trung tâm, huy động nhân dân tham gia đông đảo vào việc sáng tạo những giá trị văn hóa mới làm động lực.

Ngày nay trên thế giới, người ta đã nhận thức được nguồn gốc của sự giàu có không chỉ là tài nguyên thiên nhiên, vốn, kỹ thuật mà yếu tố ngày càng quan trọng và quyết định là nguồn lực con người, là tiềm năng sáng tạo của con người. Chính con người chứ không phải cái gì khác vốn quý. Phát triển văn hóa, chính là phát triển và xây dựng con người. Tiềm năng sáng tạo của con người nằm trong văn hóa, trong trí tuệ, trong đạo đức, tâm hồn, nhân cách, lối sống, ý chí, nghị lực, sự thành thạo, tài năng của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng. Việt Nam – một nước có bề dày văn hóa hàng ngàn năm, xây dựng nền văn hóa Việt Nam chính là quá trình góp phần quan trọng trong thực hiện chiến lược phát triển con người, xây dựng và phát huy nguồn lực con người – nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của sự phát triển. Đây là khâu trung tâm của sự nghiệp xây dựng nền tảng tinh thần, tiềm lực văn hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa của chúng ta.

Sinh thời, trong tư tưởng của mình, Hồ Chí Minh, con người là vốn quý nhất của xã hội, cần phải quan tâm toàn diện đến sự phát triển mọi mặt của con người trong quá trình phát triển xã hội. Người đã xây dựng chiến lược giáo dục nâng cao dân trí cho nhân dân, kiến tạo các quan hệ đạo đức mới, mở rộng các khả năng hưởng thụ, đánh giá và sáng tạo một nền nghệ thuật mới bởi “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần xây dựng những con người xã hội chủ nghĩa”.

Con người xã hội chủ nghĩa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của nền văn hóa mới. Đó là những con người có ự giác ngộ về lý tưởng nhân văn sâu sắc, có đạo đức trong sáng, tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội. Đó là những con người vừa hồng thắm, vừa chuyên sâu; những con người vừa có đức vừa có tài, những con người phát triển đa dạng, phong phú về mặt tinh thần. Trong một xã hội có những con người như vậy xuất hiện phổ biến sẽ là một xã hội có văn hóa cao.

Để một nền văn hóa mới phát triển, lấy con người làm trung tâm thì chúng ta phải có Đảng Cộng sản lãnh đạo. Lý tưởng của Đảng ta là xây dựng một xã hội không có áp bức, bóc lột, các giá trị chân chính của con người sẽ được trả lại cho con người. Vì thế bản chất của một nền văn hóa lấy con người làm trung tâm hòa quyện và thống nhất với mục tiêu lý tưởng của Đảng. Vì vậy vấn đề xây dựng văn hóa Đảng là một vấn đề vô cùng quan trọng trong sự lãnh đạo về văn hóa. Hồ Chí Minh đã nói rằng: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”[2]. Đó là những con người cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, là những người có đạo đức cách mạng và lý tưởng xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, văn hóa Đảng phải là biểu hiện tập trung nhất của nền văn hóa mới.

Để xây dựng được văn hóa Đảng thì đòi hỏi phải có một cơ chế dân chủ thực sự. Nó liên hệ mật thiết với toàn bộ tinh thần sáng tạo của nhân dân. Nó coi lao động là nguồn sống, là nghĩa vụ thiêng liêng của con người.

Một nền văn hóa mới dưới sự lãnh đạo của Đảng phải là một nền văn hóa gắn bó chặt chẽ giữa con người với tự nhiên. Văn hóa là sản phẩm của quá trình hoạt động tích cực của con người cải tạo tự nhiên, xây dựng xã hội. Một nền văn hóa mới phải khuyến khích con người hoạt động cải tạo tự nhiên, nhưng không tàn phá tự nhiên, thế hệ trước thỏa mãn nhu cầu của mình nhưng cần phải chuẩn bị tốt nhất cho thế hệ sau phát triển.

Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, văn hóa đã giữ vai trò nền tảng trong đời sống tinh thần của xã hội. Văn hóa có một vị trí đặc biệt như vậy, bởi vì nó gắn liền toàn diện với đời sống của dân tộc. Trong giai đoạn hiện nay, nền văn hóa mà chúng ta đang xây dựng, tính dân tộc thống nhất trong bốn mối quan hệ lớn. Đó là quan hệ Con người – Tự nhiên, Truyền thống – Hiện đại,Dân tộc – Tộc người và Dân tộc – Quốc tế. Giữ gìn bản sắc dân tộc làm động lực cho sự phát triển đó là một quá trình vận động tương tác giữa cái cũ và cái mới; cái nội sinh và cái ngoại sinh, giữa cái đặc thù và cái phổ biến trên cơ sở chủ nghĩa yêu nước kiểu mới.

Trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, khi xây dựng nền văn hóa mới, Đảng ta đã quyết không buông lỏng việc gìn giữ bản sắc dân tộc. Dù quá trình quốc tế hóa kinh tế có mạnh đến bao nhiêu, Đảng ta cũng luôn luôn trung thành với mục tiêu xây dựng nền văn hóa thống nhất mà đa dạng.

Khi định hướng các giá trị văn hóa truyền thống bền vững của nhân dân ta, Đảng ta đã đặc biệt quan tâm đến sự gia tăng của tình trạng suy thoái về đạo đức và lối sống trong bộ phận cán bộ có chức, có quyền trong điều kiện của nền kinh tế thị trường. Nghị quyết của Hội Nghị Trung ương 5 khóa VIII đã đề cập về sự suy thoái về đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có cả những người có chức, có quyền. Nạn tham nhũng, dùng tiền nhà nước tiêu xài phung phí, ăn chơi xa đọa không được ngăn chặn hiệu quả. Hiện tượng quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu nhân dân, kèn cựa địa vị, cục bộ, địa phương, bè phái, mất đoàn kết khá phổ biến. Theo nhận định của Hội Nghị, sự suy thoái về tư tưởng đạo đức và lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên có liên quan trực tiếp đến lối sống thực dụng. Đó là lối sống làm cho con người chỉ chú ý tới vật chất mà coi nhẹ các giá trị tinh thần, chỉ coi trọng lợi ích cá nhân, mà coi nhẹ lợi ích cộng đồng, chỉ chú ý đến lợi ích trước mắt mà không quan tâm đến lợi ích lâu dài.

Lối sống thực dụng đang gia tăng ở nước ta chính là do nhiều người đã từ bỏ các giá trị truyền thống tốt đẹp, các giá trị tinh thần lâu đời của dân tộc để chạy theo những đam mê vật chất, bất chấp mọi dư luận và luật pháp xã hội. Trong số những người này, không ít người cho rằng, văn hóa hiện nay ở nước ta còn quá lạc hậu, muốn hiện đại hóa văn hóa thì cần phải “Phương Tây hóa”, “Mỹ hóa”…

Nền văn hóa mới mà chúng ta đang xây dựng biểu hiện tập trung các giá trị cao đẹp. Đó là nền văn hóa phát huy cao độ những giá trị bền vững, những tinh hoa văn hóa mà cha ông ta đã truyền từ đời này sang đời khác, như lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự lực tự cường, tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái bao dung, trong nghĩa tình, đức tính cần cù, giản dị … Đó là một nền văn hóa lấy lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội cũng nhu chủ nghĩa Mác –Lênin làm nội dung và định hướng hoạt động sống.

Xây dựng nền văn hóa mới của chúng ta trong điều kiện kinh tế thị trường, chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân sẽ gây ra những cản trở rất lớn. Vì vậy, chúng ta cần phải có một quan điểm toàn diện: khi tiếp thu các giá trị truyền thống, cần có một cơ chế lọc bỏ các mặt lạc hậu của nó; khi chống lại các phản văn hóa của nước ngoài, cần có một cơ chế tiếp biến những tinh hoa của nó; khi gìn giữ các giá trị cộng đồng, cần phải có một cơ chế giải phóng cá nhân. Nền văn hóa mới của chúng ta phải lành mạnh, văn minh, năng động và bao dung. Đó là nền văn hóa gắn vói quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa giàu bản sắc khoan dung Việt Nam.

Xây dựng nền văn hóa ấy, chúng ta cần coi trọng các thành tố đạo đức. Đối với chúng ta, đạo đức là cái gốc của mọi hoạt động sống, thiếu đạo đức thì văn hóa xã hội không thể lành mạnh được. Nhưng đạo đức trong xã hội hiện nay không phải là đạo đức thủ cựu. Quá trình phát triển của xã hội ta đã nhiều lần diễn ra sự chuyển đổi các chuẩn mực đạo đức. Chúng ta xây dựng được nhiều chuẩn mực đạo đực tốt đẹp. Tuy vậy, qua những cuộc cải tạo xã hội và sự vận động của cơ chế thị trường, nhiều giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp đã bị phá vỡ. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII gọi đó là quá trình băng hóa các giá trị đạo đức.

Hiện nay do chúng ta đang phát triển cơ chế thị trường, dù là thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì lối sống thực dụng vẫn gia tăng. Trong hệ thống giá trị truyền thống được cân bằng hàng ngàn năm nay, cái lợi đang thâm nhập sâu vào hệ thống ấy và làm nó chuyển động mạnh mẽ sự cân bằng giá trị trong văn hóa. Điều đó đòi hỏi chúng ta khi xây dựng các cơ chế và các chính sách văn hóa phải làm cho cái lợi được phát triển hài hòa với cá đúng, cái tốt, cái đẹp theo chủ nghĩa nhân văn cao cả.

Con người với tư cách là trung tâm của sự phát triển văn hóa, đòi hỏi chúng ta phải hướng con người đến hệ thống giá trị phổ quát nhất của mọi nền văn hóa. Đó là hệ thống chân – thiện – mỹ gắn liền với hệ chuẩn của cái đúng, cái tốt và cái đẹp. Hệ thống giá trị này gắn bó chặt chẽ với các hệ chuẩn khoa học, hệ tư tưởng… Hệ chuẩn của cái đúng gắn với hệ chuẩn của hiến pháp, của hệ tư tưởng, của các định chuẩn khoa học. Hệ chuẩn của cái tốt hỗ trợ tích cực cho những giá trị đạo đức, nó gắn liền với các dư luận của cộng đồng, với lương tâm, danh dự, chủ nghĩa yêu nước và với tính tự giác.

Để xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc mà con người là trung tâm của sự phát triển, chúng ta cần phải có một chiến lược giáo dục lại các quan hệ, các chuẩn mực và các giá trị đạo đức mới. Các quan hệ đạo đức của nền văn hóa truyền thống khi khuyến khích con người phải tu dưỡng phẩm hạnh của mình, thường vẫn duy trì sư bất bình đẳng thế hệ, bất bình đẳng giới tính, bất bình đẳng giai cấp và dân tộc. Xây dựng nền văn hóa mới cần thiết phải coi trọng vấn đề giải phóng mọi năng lực sáng tạo của xã hội bằng một cơ chế dân chủ thực sự . Một hệ chuẩn mực đạo đức đúng đắn, một cơ chế dân chủ toàn diện là động lực to lớn tạo nên sức sống mạnh mẽ của các hoạt động sống trong xã hội../…

[1] Uỷ ban Quốc gia về thập kỷ thế giới phát triển văn hóa; Thập kỷ thế giới phát triển văn hóa, Hà Nội, 1992, tr. 22

[2] Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 10, tr. 5

Chủ Nhật, 3 tháng 8, 2014

Chúng ta đang "thừa" văn minh, thiếu văn hóa?

Bùi Đình Phong

Văn hóa Nghệ An

08:22' PM - Thứ bảy, 02/08/2014

Phân biệt văn minh với văn hóa chỉ là tương đối, vì đây là những khái niệm, tuy không đồng nhất, nhưng gần gũi, có liên quan mật thiết với nhau. Ngày nay người ta nói tới văn minh vật chất và văn minh tinh thần. Còn thông thường, nói tới văn minh người ta thiên về giá trị vật chất, còn văn hóa chứa cả giá trị vật chất và tinh thần. Văn hóa là nói tới phương thức sử dụng và giàu tính nhân bản. Văn minh hướng tới kỹ thuật, sự tiện lợi trong cuộc sống.

Cái ăn, cái mặc là vật chất (được hiểu là văn minh), nhưng ăn như thế nào, mặc làm sao thì lại là văn hóa. Tiện nghi vật chất như điện thoại, xe cộ, nhà ở, hạ tầng giao thông (được hiểu là vật chất) nhưng dùng điện thoại, đi lại như thế nào, ở ra làm sao lại là văn hóa.

Quyền lực chính trị cũng được hiểu là một dạng vật chất, bởi vì đạt đến một trình độ nào đó của văn minh nhân loại mới có quyền lực. Nhưng sử dụng quyền lực đó ra sao thì lại là văn hóa, thường được gọi là văn hóa chính trị, văn hóa quản lý, văn hóa cầm quyền. V.v..

1. Đại hội XI khẳng định tiềm lực kinh tế nước ta được nâng cao, đất nước đã ra khỏi tình trạng nước nghèo, kém phát triển. Tuy mức độ tăng trưởng kinh tế các năm có khác nhau, nhưng bình quân 5 năm 2006-2010 đạt khoảng 7%/năm và 10 năm 2001-2010 tăng trưởng 7,26%/năm, đạt mục tiêu chiến lược đã đề ra. Như vậy, Việt Nam là một trong những nước có tốc độ tăng trưởng kinh tế khá nhanh so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2010 theo giá thực tế đạt trên 101,6 tỷ USD, GDP bình quân đầu người đạt 1,168 USD. Như vậy, Việt Nam bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình. Thu nhập thực tế của người dân năm 2008 so với năm 2000 tăng 2,3 lần; tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 26% năm 2000 xuống còn khoảng 10% năm 2010.

Đó là tổng kết bằng con số. Thực tế, chúng ta cũng có thể thấy cái ăn, cái mặc của người dân, đặc biệt là cán bộ công chức, viên chức đã khá hơn nhiều so với trước đây. Các nhà hàng, khách sạn luôn luôn kín chỗ. Những cuộc liên hoan mừng lên chức, lên sao diễn ra đều đều. Sự hiện diện ở các nơi này chủ yếu là cán bộ công chức. Ăn xong, mọi người đứng dậy ra về để lại trên bàn thức ăn thừa vô kể, có khi tới một phần ba. Trong không khí “dô” đó, hầu như ít ai nghĩ đến những thân phận nghèo, cận nghèo. Nhiều khi sự thừa thãi của một cuộc nhậu lên chức có thể nuôi sống nhiều gia đình nghèo ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa một năm trời. Cái nhân bản của văn hóa đang thiếu vắng ở những nơi này.

2. Sau 25 đổi mới, theo văn kiện Đại hội XI, kết cấu hạ tầng có bước phát triển quan trọng, nhiều công trình mới mọc lên và đã phát huy tác dụng. Tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 24,2% năm 2000 lên trên 30% năm 2010. Diện tích nhà ở tăng từ 8 mét vuông/người lên 12,5 mét vuông/người. Đại lộ, đường giao thông ở Thủ đô Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và nhiều thành phố, thị xã khác trên phạm vi cả nước mọc lên từng quý, từng năm. Nhiều đại lộ trước đây chỉ có thấy trong mơ như Đại lộ Thăng Long ở Hà Nội đẹp nhất nước, Đại lộ Đông - Tây ở Thành phố Hồ Chí Minh, thì nay trở thành sự thật. Sự phát triển hệ thống giao thông là một kỳ tích trong đổi mới.

Nhưng, càng tự hào với nhiều đường giao thông bao nhiêu thì càng đau lòng với văn hóa giao thông bấy nhiêu. Trước hết phải nói văn hóa quản lý giao thông mà cốt tủy là tinh thần trách nhiệm của những người có trách nhiệm. Trong văn hóa đạo đức thì tinh thần trách nhiệm là một trong những nội dung quan trọng nhất. Phải nhắc lại một luận đề đúng trên mọi phương diện, đó là số lượng là cần nhưng chất lượng quan trọng hơn. Không phải làm đường cho xong, kịp ngày kỷ niệm, báo cáo thành tích, giải ngân để rồi sau đó đường thành ao, thành sông và rồi tai nạn giao thông liên tục xảy ra. Không thể chấp nhận một kiểu làm giao thông đào hè lên, lấp xuống, lại đào lên, lấp xuống. Không thể chấp nhận kiểu cung cách làm giao thông, đường càng mở, giao thông càng tắc, nước càng ngập, bụi càng nhiều. Chỗ nào có biển xanh - sạch - đẹp thì chỗ đó không xanh, không sạch và không đẹp. Chỗ nào ghi biển “cấm đổ rác” thì chỗ đó rác nhiều nhất. Vì sao con đường gốm sứ Hà Nội đẹp nhất nước lại có hiện tượng phóng uế bừa bãi? Một trong những nguyên nhân vì thiếu công trình vệ sinh (nên có ý kiến cho rằng kỷ niệm ngàn năm Thăng Long, bên cạnh những công trình lớn, nên làm một nghìn công trình vệ sinh để bảo đảm môi trường, một trong những yếu tố của phát triển bền vững).

Tiếp đến là văn hóa của những người tham gia giao thông. Theo thông tin trên báo hình, báo viết, mỗi ngày bình quân từ 30 đến 40 vụ tai nạn giao thông và làm từ 30 đến 40 người chết. Mỗi năm trung bình có khoảng 11.000 người chết do tai nạn giao thông. Nếu tính từ sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc đến nay và gần hơn là sau 25 năm đổi mới thì số người chết do tai nạn giao thông không kém số người chết trong chiến tranh giữ nước. Chiến tranh đã chấm dứt, còn sự nghiệp đổi mới đang lâu dài. Số người chết do tai nạn giao thông cứ đều đều như vậy theo thời gian, theo sự đi lên của công cuộc đổi mới, của phát triển đường giao thông. Văn hóa giao thông đang báo động đỏ.

3. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta có nhiều doanh nghiệp, lực lượng doanh nhân dồi dào. Chỉ trong đổi mới, dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta mới khôi phục được hình ảnh và vinh dự cho doanh nghiệp và doanh nhân. Và rõ ràng, thật sự, sự trưởng thành, lớn mạnh của doanh nghiệp, doanh nhân đã góp phần quan trọng, to lớn cho sự phát triển của đất nước. Ba mươi doanh nhân trong Quốc hội là một tín hiệu đáng mừng, nhưng không phải chỉ có mừng.

Văn hóa doanh nghiệp, doanh nhân đang có vấn đề. Không phổ biến nhưng tính chất nghiêm trọng trong văn hóa quản lý kiểu Vinasin buộc nhân dân nghi ngờ. Có lợi ích cá nhân, bộ phận nhưng cao nhất phải là lợi ích đất nước. Một xu hướng lợi ích nhóm đang hình thành, đang có nguy cơ làm xói mòn, tổn thất lòng tin của dân và sự phát triển bền vững của đất nước mà doanh nghiệp, doanh nhân không thể nói đứng ngoài cuộc, không có trách nhiệm. Những biểu hiện cạnh tranh không lành mạnh, kinh doanh lấy lỗ lãi làm tiêu chí hàng đầu, và duy nhất, bất chấp nhân phẩm, vẫn còn tồn tại ở những độ đậm nhạt khác nhau. Tập đoàn kinh tế không phát huy cú đấm thép của mình mà lại san sẻ sức mạnh đó vào các lĩnh vực khác. Rồi anh độc quyền vẫn còn đó. Sự lừa đảo, giả dối, buôn gian, bán lậu, bất chấp tính mạng con người, bất chấp sự trường tồn của nòi giống dân tộc chưa được ngăn chặn, đẩy lùi. Những người quản lý thiếu trách nhiệm, nói nhiều làm ít, không dám công khai, vạch mặt chỉ tên những doanh nghiệp làm ăn gian dối, lừa đảo.

Chúng ta chưa “thừa” doanh nghiệp, doanh nhân. Nhưng điều quan trọng hơn không phải nhiều là tốt. Phải sàng lọc để có văn hóa doanh nhân, văn hóa doanh nghiệp theo tinh thần “thà ít mà tốt”.

4. Cũng tương tự như vậy, chúng ta có nhiều trường đại học, nhiều cơ sở giáo dục, đào tạo, nhưng thiếu văn hóa trong giáo dục. Giáo dục là văn hóa nhưng lại thiếu văn hóa giáo dục thì không thể chấp nhận được. Tư duy và quản lý giáo dục có vấn đề. Có những điều Bác Hồ dạy từ lâu nhưng những người quản lý giáo dục lại không học và làm theo Bác, lại làm ngược. Ví dụ: Bác dạy thi đua “Hai tốt” tức là thi đua “dạy tốt và học tốt”. Bác dạy như vậy là đúng quy luật, phản ánh một khía cạnh của triết lý giáo dục, bao giờ cũng hướng tới xây. Xây là nhiệm vụ chủ yếu và lâu dài. Bây giờ ta lại dạy “chống”. Chống mà không xây thì vô nghĩa. Một hội chứng nói “không”, trong khi đó đáng lý phải nói “có” mới khoa học, đúng quy luật. 5 điều Bác Hồ dạy thiếu nhi, hiện nay treo trang trọng trong các trường tiểu học và trung học cơ sở là Bác dạy “có” chứ có dạy “không” đâu. Nguy hiểm hơn là trong tư duy của văn hóa quản lý giáo dục vẫn còn nặng về thi cử và thành tích, cho nên mới có chuyện “chống tiêu cực trong thi cử và chống bệnh thành tích”. Một nền giáo dục mà vẫn làm cho người học “trăn trở” với hai chữ thi cử thì đó là một nền giáo bằng không. Học thì phải thi, nhưng nếu người dạy và người học quan niệm dạy và học chỉ để thi, xong thi là hết, không còn đau đáu với số phận đất nước, sự trường tồn của dân tộc, thì lấy đâu ra nguồn nhân lực chất lượng cao để phục vụ đất nước. Thiếu văn hóa trong quản lý giáo dục thì không thể có văn hóa giáo dục được, càng không thể có một khả năng sánh vai với các cường quốc năm châu.

Một biểu hiện khác trong thiếu văn hóa giáo dục là thiếu tư duy khoa học về giáo dục. Chúng ta xây dựng một nền giáo dục, đào tạo những người đi giáo dục chứ không phải tạo ra những người đi dạy học. Giáo dục rộng hơn dạy học. Trong giáo dục phải cho người học hiểu, bên cạnh những mặt tốt, còn phải chỉ ra những mặt xấu, hạn chế. Nếu chúng ta chỉ tuyên truyền cái tốt (đánh giặc chỉ có thắng, không bao giờ thua, chẳng hạn) thì phản giáo dục, lợi bất cập hại. Giáo dục truyền thống dân tộc mà chí nói tới cái tốt, không chỉ ra, phân tích những hạn chế của truyền thống (Bác Hồ gọi là những thói quen, truyền thống lạc hậu) thì nguy hiểm quá. Người Việt, bên cạnh nhiều ưu điểm cũng không thiếu những thói hư, tật xấu. Xưa nay, vì một kiểu giáo dục một chiều, tức thiếu văn hóa giáo dục, nên người học có khi chỉ biết “ta thắng địch thua”, người Việt Nam chỉ có tốt không có gì xấu, Đảng ta chỉ có mặt mạnh, không có mặt yếu. Đó là những trở lực trên con đường phát triển mà ta không lường hết được.

5. Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền. Từ đó đến nay, Đảng ta và cán bộ, đảng viên có quyền lực chính trị, tức là quyền lãnh đạo đất nước, xã hội. Có được thành quả đó là nhờ sự hy sinh xương máu của bao chiến sĩ yêu nước, cách mạng và đồng bào, đồng chí. Chúng ta cần trân trọng và tự hào với sự cầm quyền của Đảng, vì đó là một bước phát triển của văn minh, tạo ra sức mạnh quản lý đất nước.

Nhưng thật đáng buồn, đáng lên án là văn hóa cầm quyền, văn hóa quản lý của một bộ phận cán bộ, đảng viên ở trong tình trạng báo động. Đại hội XI của Đảng nhấn mạnh: “Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi mà còn tiếp tục diễn biến phức tạp, cùng với sự phân hóa giàu nghèo và sự yếu kém trong quản lý, điều hành của nhiều cấp, nhiều ngành làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, đe dọa sự ổn định, phát triển của đất nước”⁽¹⁾.

Chúng ta có đầy đủ và có nơi thừa các chức vụ, những người quản lý nhưng lại thiếu văn hóa quản lý. Tham nhũng là gì? Là nhũng lạm (cách gọi chính danh tham nhũng của Bác Hồ). Nhũng lạm là lợi dụng quyền lực để tham ô và nhũng nhiễu dân. Những người như vậy là thừa quyền lực nhưng thiếu văn hóa cầm quyền. Sự đổ vỡ của Vinasin và nhiều hạn chế, yếu kém trong các trường hợp tương tự là gì? Là thiếu văn hóa chính trị, văn hóa lãnh đạo, quản lý. Những người có trách nhiệm trực tiếp hay gián tiếp ở đó thiếu, yếu kém cả đạo đức và trình độ quản lý. Có khuyết điểm trong quản lý ngành mình, bộ mình, địa phương mình mà không dám nhận lỗi, không dám tự phê bình là thiếu văn hóa quản lý. Có những lầm lỗi nặng nề mà không dám xin lỗi, từ chức là thiếu văn hóa chính trị mà cụ thể là văn hóa từ chức. Đảng viên, cán bộ của một Đảng chân chính, cách mạng, là đạo đức, là văn minh theo tấm gương Hồ Chí Minh là phải có văn hóa xin lỗi, văn hóa phê bình và tự phê bình và dám từ chức khi làm mất lòng tin của nhân dân. Tại sao một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên khi có chút quyền hành trong tay lại lạm quyền, thích dùng mệnh lệnh, vô cảm trước đời sống của nhân dân, thiếu trách nhiệm với dân? Là do thiếu văn hóa chính trị. Tại sao một bộ phận không nhỏ cán bộ có khuynh hướng sai lệch về quyền lực như quan liêu, cậy thế cậy quyền, lợi dụng quyền lực, lạm dụng quyền lực, say mê quyền lực, chạy theo quyền lực, tranh giành quyền lực, tham quyền cố vị…, những tệ nạn có nguy cơ làm sụp đổ chế độ, liên quan đến sự tồn vong của đất nước của Đảng? Vì thiếu văn hóa chính trị, văn hóa cầm quyền, văn hóa quản lý. Lẽ thường những người dốt nát lại thích quyền lực, say mê quyền lực và lạm quyền. Họ không rèn đức, luyện tài mà rèn công nghệ tìm kiếm, săn, mua quyền lực. Có quyền rồi thì đục khoét dân, ăn của đút. Đối với anh em, đồng chí thì dìm người giỏi để giữ địa vị và danh tiếng của mình (Bác Hồ gọi là đạo vị).

Thế giới trong những tháng ngày qua có hai sự kiện liên quan đến chủ đề bài viết. Một là, trận động đất hiếm có trong lịch sử đã làm cho nhân dân Nhật Bản chịu nhiều tổn thất quá nặng nề về người và tài sản. Nhưng nước Nhật nhanh chóng phục hội và đứng dậy. Một sức mạnh phi thường nhờ nội sinh văn hóa đã thấm sâu vào từng tế bào của xã hội, thấm vào máu thịt của từng con người Nhật Bản khi còn trong bào thai mẹ. Vì vậy, dù sóng to, gió lớn, trở lực khó khăn, người Nhật Bản vẫn ngẩng cao đầu, xứng đáng để cả thế giới ngưỡng mộ và khâm phục. Hai là nước Anh hồi đầu tháng đã có cuộc bạo loạn tồi tệ nhất trong 25 năm qua. Ngày 15-8-2011 Thủ tướng Anh Davit Cameron nói rằng, “nước Anh đang phải đối mặt một nền văn hóa lười biếng, vô trách nhiệm và ích kỷ - nguyên nhân chính làm bùng lên cuộc bạo loạn kéo dài 4 ngày qua khiến 5 người chết, hàng ngàn người bị truy tố tội hình sự, thiệt hại hàng trăm triệu USD”. Ông cho rằng “vụ bạo loạn vừa qua làm thức tỉnh cả nước, các vấn đề xã hội vốn âm ỷ hình thành nhiều thập kỷ qua đã bùng nổ ngay trước mắt mọi người. Chứng kiến cảnh bạo loạn trên đường phố, ai cũng muốn những vấn đề xã hội này được giải quyết và sự xuống cấp đạo đức bị đẩy lùi”. Thủ tướng Cameron hứa sẽ chấm dứt một nền văn hóa e dè, sợ hãi trong việc thảo luận trường hợp gia đình tan vỡ, cha mẹ nghèo đói, hoặc trong việc chỉ trích những phụ huynh không nêu gương tốt cho con em họ cũng như cộng đồng”.

Thiếu “vốn kinh tế”, chưa có kỹ thuật, khoa học công nghệ, vật chất thì 30 năm, 50 năm, chậm lắm là một thế kỷ, sẽ có. Nhưng suy giảm “vốn xã hội”, thiếu văn hóa, xuống cấp, suy đồi về văn hóa thì một thế kỷ rất khó phục hồi, thậm chí mất cả thiên niên kỷ. Nhưng điều nguy hiểm hơn là trong hàng trăm năm đó chúng ta mấtnền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, mất sức mạnh nội sinh, nguồn lực xã hội to lớn, không có động lực của phát triển và phát triển không có mục tiêu.

--------------

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.173.

Nguồn: Văn hóa Nghệ A

Thêm một bớt một

10:58' AM - Thứ sáu, 19/07/2013

Thêm một chiếc lá rụng
Thế là thành mùa thu
Thêm một tiếng chim gù
Thành ban mai tinh khiết

Thêm một lời dại dột,
Tức thì em bỏ đi.
Nhưng thêm chút lầm lì,
Thế nào em cũng khóc.
Thêm một người thứ ba,
Chuyện tình đâm dang dở.
Cứ thêm một lời hứa,
Lại một lần khả nghi.
Nhận thêm một thiệp cưới,
Thấy mình lẻ loi hơn.
Thêm một đêm trăng tròn,
Lại thấy mình đang khuyết.
Dĩ nhiên là tôi biết
Thêm một, lắm điều hay
Nhưng mà tôi cũng biết
Thêm một - phiền toái thay!
Bớt một giọng bi ai
Cuộc đời sẽ thêm đẹp
Đường sẽ bớt chật hẹp
Nếu bớt rồ tay ga
Bớt một chút la đà
Việc sẽ mau hoàn tất
Bớt một chút giành giật
Sẽ có thêm bạn bè
Bớt một lời ngờ chê
Sẽ khôn thêm một chút
Nhưng bớt em một phút
Anh thành xe không phanh!
(Viết thêm thơ Trần Hòa Bình)

Thơ tình triết học

Hai Nhọt sưu tầm

Kiến thức ngày nay

08:17' PM - Thứ hai, 21/10/2013

Anh gửi em,
Hiện thực cho rằng khả năng anh yêu em là lớn
Lớn hơn cả cái hiện tượng bên ngoài là bản chất trong em
Em không đẹp ở hình thức khô khan mà đẹp ở nội dung tâm hồn phong phú
Ngẫu nhiên anh gặp em trong cái tất nhiên của trời cao nhường chỗ
Hệ quả là tình yêu trao nhau mà chẳng biết nguyên nhân
Để trong cái đơn nhất, cái riêng giữa anh và em trở thành cái chung tuyệt đối
Anh sẽ dùng quy luật phủ định để nói lên một lời không đổi
Phải đấu tranh giữa các mặt đối lập để nói lời thống nhất yêu em
Đó là sự thay đổi về lượng theo ngày tháng, để chuyển hóa thành sự thay đổi về chất trong anh
Và đó là mối liên hệ phổ biến mong manh
Của những người không nâng niu chắp cánh cho tình yêu phát triển
Ôi một điều đơn giản vậy mà mọi người không nghĩ đến
Giờ hiểu rõ rồi rút ra nguyên tắc
Để mà học triết với để mà yêu!!!

Em gửi anh,
Anh phức tạp như phạm trù vật chất
Em chẳng thể nào nhận thức được anh.
Giữa vũ trụ không một ánh đèn
Mà tình anh chẳng hề vận động.
Nó tồn tại khách quan bên ngoài cuộc sống,
Em đành cô đơn biện chứng với lòng mình
"Em đâu hề theo khuynh hướng tả khuynh"
Để nôn nao tự đốt thiêu giai đoạn
Tình ta đang tiến về quá trình nhảy vọt
Anh lại quay lưng phủ định với chính mình
Thôi đành quay về với phương pháp siêu hình
Đặt lòng em trong tách rời hiện tại
Quả tim anh cùng ai chung nhịp đập
Em thấy rồi mà thực tiễn của lòng em

Nguồn: Kiến thức ngày nay

Thứ Bảy, 2 tháng 8, 2014

Tiến bộ là một đường thẳng?
Bùi Văn Nam Sơn
Tia Sáng - 01/ 08/ 2014
Khai minh là điều kiện tiên quyết cho sự tiến bộ trong nhiều lĩnh vực: khoa học, giáo dục, đạo đức, xã hội. Tiến bộ thường được quan niệm như là sự phát triển ngày càng cao hơn. Theo lòng tin này, không chỉ cá nhân mà cả cộng đồng, rồi cả nhân loại, về nguyên tắc, đều có năng lực phát triển ngày càng không ngừng cao hơn.
Chính lòng tin mãnh liệt này vào sự tiến bộ, vào khả năng giáo dục con người và loài người nói chung, là cội nguồn của nhiều triết thuyết giáo dục và sư phạm thực hành từ "thời đại khai minh" (thế kỷ 18) cho đến ngày nay.
Đó là lòng tin lớn lao vào hiệu quả giáo dục (còn gọi là "thuyết lạc quan sư phạm"), tức lòng tin vào sự biến đổi có mục đích của não trạng, nhân sinh quan, thái độ sống, v.v… nhằm vượt qua những khủng hoảng xã hội. "Chủ nghĩa lạc quan" ấy có cơ sở không và đã trải qua những biến chuyển nào?
NGHỊCH LÝ CỦA "TIẾN BỘ"
"Khai minh" - dù biểu thị một thời đại theo nghĩa hẹp hay một tư thế sống, theo nghĩa rộng - dựa vào ẩn dụ về "ánh sáng". Khai minh là rời bỏ hang tối của mê lầm và định kiến, để tự kiểm tra để xem sự việc có đúng hay không và điều gì nên làm hay không nên làm.
Khai minh, trong quan niệm của Kant, bao hàm cả hai khía cạnh: kiểm tra sự hiểu biết của ta về thế giới, đồng thời và kiểm tra về chính khả năng có thể nhận thức của ta. Như thế, khai minh là không còn phục tùng mù quáng những gì ta tin và ta vâng lời, mà không tự hỏi phải chăng chúng chỉ là sản phẩm của "sự lười biếng và hèn nhát" của chính bản thân ta.
Trong quan niệm như thế về "khai minh" rõ ràng đã chứa đựng sẵn tiềm năng tự phê phán về chính mình, kể cả phê phán về quan niệm "lạc quan về tiến bộ".
Và, trong thực tế, đã không thiếu những luận cứ vạch ra những chỗ mâu thuẫn, nghịch lý của một quan niệm "dễ dãi" về sự tiến bộ:
1. Nói đến tiến bộ là nói đến một ẩn dụ có tính định hướng, theo đó, "cao hơn" bao giờ cũng có nghĩa là "tốt hơn"; "ở trên" bao giờ cũng hơn "ở dưới", nói khác đi, một sự "tăng cường" như thế giả định rằng lịch sử có một mục tiêu, một cứu cánh tối hậu. Một thứ "cứu cánh luận về lịch sử" như thế là vô bằng cớ, bởi không ai có thể nhận diện một "siêu tác nhân" hoạt động như "bàn tay vô hình" (Adam Smith) hay "lý tính ranh mãnh" ở hậu trường (Hegel), hiểu như là ý nghĩa hay quy luật lịch sử.
2. Một "cứu cánh luận" như thế không khéo sẽ phá hủy nền tảng đạo đức. Nếu lịch sử đàng nào cũng sẽ "tiến bộ đi lên", việc gì tôi phải nỗ lực góp phần? Trầm trọng hơn, quan niệm đạo đức về sự tiến bộ của "nhân loại" rõ ràng mâu thuẫn với quan niệm của chính Kant về con người như "cứu cánh tự thân" chứ không phải chỉ là phương tiện, công cụ, dù là cho "lịch sử nhân loại"!
3. Hệ luận của điều trên là đối xử "bất công" với những thế hệ đi trước. Thật thế, nếu đời sống của từng cá nhân quá ngắn ngủi, không kịp "phát triển hết mọi tố chất và khả thể", thì cần có nên cần sự kế tục của nhiều thế hệ. Thế nhưng, các thế hệ tiền nhân phải chăng chỉ là "chất liệu" đơn thuần cho sự tiến bộ vô danh, hay, như Hannah Arendt nhận xét: "sự tiến bộ của giống loài chẳng mang lại ích lợi gì cho từng cá nhân hết cả!" Một câu hỏi trầm trọng cho triết học giáo dục!
4. Sự tiến bộ của giống loài hóa ra là một sự "vô tận giả mạo", tức một sự tăng tiến bất tận với sự "bất mãn" bất tận?
5. Sự tiến bộ phải chăng sẽ dẫn đến một sự "đồng dạng hóa"? Việc loại bỏ dần những giá trị, những phong cách sống cổ truyền không làm cho thế giới nghèo nàn đi?
6. Và, sau cùng, phải chăng ý niệm về sự tiến bộ không gì khác hơn là một thứ tôn giáo được "thế tục hóa" mà thôi?
TƯƠNG LAI "MỞ"
Tiến bộ, theo cách hiểu cổ điển, là con đường đi lên theo "bề dọc". Xác định theo "bề dọc" là việc rất khó, bởi nó có thể dẫn lên đỉnh cao mà cũng có thể kéo dẫn xuống vực sâu! Vì thế, thay cho cách nói ấy, ngày nay người ta, khiêm tốn hơn, chuộng nói theo "bề ngang": chẳng hạn, tiếp tục phát triển, tiếp tục học tập, đào tạo v.v…
Một khi quan niệm tiến bộ hướng theo bề dọc mất dần sức thuyết phục, thì quan niệm về "tương lai mở" ngày càng được chấp nhận, bởi không ai dám đoan chắc rằng cuộc hành trình của chúng ta (về giáo dục, đạo đức, chính trị...) sẽ dẫn đến đâu và "nên" dẫn đến đâu.
Khi tương lai "mở" ra trước chúng ta, câu hỏi sẽ là: tương lai "đến với" chúng ta hay ta "đi tới" tương lai? Ẩn dụ về "tiến bộ" hiểu tương lai theo cách sau: ta tin rằng mình nắm chắc tương lai, nên có thể dùng ý chí để thiết kế nó, cải tiến nó theo hình dung của mình.
Ngược lại, nếu hiểu tương lai như là "sự biến" sẽ xảy ra cho ta, thì buộc ta phải thường xuyên đổi mới chính mình, phải lo "tự trang bị" để đương đầu với nó dù ta muốn hay không. Bám giữ cái cũ sẽ đón nhận thất bại.
Tự thay đổi và không ngừng cải cách, đổi mới là con đường sống. Tự thay đổi để thích hợp với hoàn cảnh và tình thế, chứ không phải đòi ngược lại: biến đổi tương lai cho phù hợp với hình dung và sở nguyện của mình.
Sáng kiến, sáng tạo, do đó, đang là tiêu ngữ của thời đại bấp bênh và nhiều nguy cơ ngày nay, hơn là cách nói "duy ý chí" quen thuộc của nào là "quyết tâm", "phấn đấu"... của một thời!
TRỞ LẠI VỚI KANT
Kant thường được xem là đại biểu của quan niệm về sự tiến bộ. Nhưng, đọc kỹ, ta thấy Kant không hề là một nhà lạc quan dễ dãi. Ông không che dấu cái nhìn khá "bi quan" về thân phận mỗi cá nhân: "Hoàn cảnh hiện thời của mỗi cá nhân bao giờ cũng tồi tệ so với hoàn cảnh tương lai mà họ hăng hái bước vào. Hình dung về một sự tiến bộ không ngừng hướng đến cứu cánh tối hậu không khỏi đồng thời là viễn cảnh về chuỗi dài những điều tồi tệ, không để cho con người có sự hài lòng, thỏa mãn nào cả". Lòng tin "thế tục hóa" luôn xung đột với sự "bất tất, mong manh" của kiếp người.
Vì thế, việc giáo dục hướng đến tự do cần phải từ bỏ quan niệm "cố định", "chết cứng" về con người và cả về mẫu người "lý tưởng" nào đó.
Theo Kant, không có những chân lý vĩnh cửu để chỉ đơn thuần được "vận dụng" trong thực hành giáo dục, giống như không có quy tắc nào của hội họa giúp tạo ra những nhà họa sĩ đích thực cả. Mỗi người tự quyết về số phận của mình, không theo một cương lĩnh giáo dục tối hậu nào hết.
Cũng như nghệ thuật, giáo dục, theo Kant, là sự tìm tòi thường trực những sáng kiến để phù hợp với những yêu cầu của sự tự định hướng cho chính mình. "Giáo dục là một nghệ thuật" (Kant) (tức người dạy và người học đều là những "nghệ sĩ"), một quan niệm vượt lên chủ trương duy lợi và duy công cụ, mở đường cho triết thuyết giáo dục của thuyết Duy tâm Đức sau Kant, một trong những thời kỳ sâu sắc nhất của tư duy giáo dục, như ta sẽ tìm hiểu tiếp theo đây.
(Nguồn: Người Đô Thị, Bộ mới, số 26, 24.07.2014)

Thứ Bảy, 26 tháng 7, 2014

TPHCM:

Tiền tỷ để… sân thượng

(Dân trí) - Ngoài việc tìm được nơi lưu trú mới cho bonsai, cây cảnh… với nhiều người nhạy bén, một hướng kinh doanh hái ra tiền đang dần hình thành trên sân thượng, nơi bấy lâu nay bị bỏ trống để mặc rêu mốc, gió trời.

Trào lưu “đưa cây cảnh lên trời”

Đọc những thông tin kinh tế - tài chính mới nhất trên FICA:
* Trực thăng không quân Ấn Độ gặp nạn, 7 người chết

* Đại gia cùng quẫn: Viết thư tuyệt mệnh rồi treo cổ tự tử

* Hà Nội: Công khai 74 chủ đầu tư thiếu trách nhiệm

* Bằng mọi giá hoàn thành Dự án đường Hồ Chí Minh vào cuối 2014

Sài Gòn đất chật, người đông. Những vườn bonsai, cây cảnh nhường chỗ cho những ngôi nhà, công trình mới mọc lên. Thú chơi của một bộ phận người Sài thành tưởng chừng sẽ mai một, thế nhưng bằng niềm đam mê và sự sáng tạo, nhiều nghệ nhân đã tìm cách tận dụng khoảng không gian sân thượng bỏ trống để đưa những chậu cảnh, bonsai từ dưới đất lên.

Theo chân ông Đào Thành (64 tuổi) lên sân thượng của ngôi nhà 3 tầng tại phường Phú Thạnh, quận Tân Phú, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước một vườn cây cảnh đủ chủng loại, kiểu dáng. Cách mặt đất 20 mét là khoảng không gian hoàn toàn khác biệt, những chậu bonsai với dáng thế độc đáo tạo nên không gian xanh giữa nơi nhiều nắng và gió.

Nghệ nhân Đào Thành đang chăm chút từng chậu bonsai mini trên sân thượng nhà mình

Đưa cây cảnh lên sân thượng được 2 năm, ông Thành tạo dựng cho mình khoảng không gian với gần 1.000 chậu bonsai, bonsai mini các loại. Theo ước tính của những người chơi trong nghề, giá trị vườn bonsai của ông vào khoảng 2-3 tỷ đồng.

“Mình cũng ít bán cây, chủ yếu cũng vì đam mê, nhưng nhiều lúc gặp khách hợp tính, hiểu cây, mình lại bán nhiều. Từ cái cây chỉ 50.000 đồng ban đầu, sau 2-3 năm săn sóc, nó có thể cho mình 20 triệu hoặc nếu cao là 40 – 50 triệu đồng”, ông Thành chia sẻ.

Ở quận Tân Phú, một vườn kiểng tiền tỷ trên sân thượng không kém so với ông Đào Thành chính là vườn bonsai của ông Nguyễn Thành Công (54 tuổi, ngụ phường Tân Sơn Nhì). Sân thượng nhỏ, tuổi nghề và quy mô cũng không bằng nghệ nhân Đào Thành nhưng lại có tiếng trong việc tạo ra những chậu bonsai có dáng, thế độc đáo.

Những chậu bonsai như thế này, nhưng được tạo dáng uyển chuyển, giá vài chục triệu đồng/chậu

Những chậu bonsai như thế này, nhưng được tạo dáng uyển chuyển, giá vài chục triệu đồng/chậu

Mười năm đi theo đam mê tạo hình cho cây, ông Nguyễn Thành Công cũng gây dựng được khoảng sân 200 chậu cảnh… Tính ra giá trị thị trường, ông đang có trong tay cả tỷ đồng từ 40m2 diện tích. Trong những tác phẩm của mình, ông Công tâm đắt nhất với chậu bonsai dáng “thác đổ” vừa đạt giải vàng tại Fetival Huế, giá trị của chậu này được ông ước lượng hơn 100 triệu đồng.

Theo anh Ngô Tý, Chi hội trưởng Chi hội bonsai quận Tân Phú thì chi hội có 60 thàng viên nhưng 90% trong số đó chơi cây cảnh trên sân thượng. Ngoài mục đích thoả niềm đam mê, thú chơi này đang là định hướng kinh doanh của không ít người bởi nó có thể cho thu nhập cả tỷ đồng mỗi năm. “Hiệu quả kinh tế từ cây cảnh trên sân thượng rất là cao, như đây có anh Thắng, anh Công hay anh Thành. Họ tạo ra được những tác phẩm độc đáo nên nhiều người tìm về mua lắm”, anh Tý cho biết.

Nghề chơi cũng lắm công phu

Để có được những chậu bonsai trị giá hàng tỷ đồng trên sân thượng, cộng việc chăm sóc, bảo quản chúng không phải điều đơn giản. Chế độ chăm sóc trở nên khác biệt hoàn toàn so với việc chăm cây dưới đất.

Đưa cây cảnh lên sân thượng, việc tưới nước định kì mỗi ngày một lần được xem là vấn đề bắt buộc. Bởi với điều kiện nắng, gió trên sân thượng, chỉ cần thiếu nước 1-2 ngày, những chậu cảnh có giá hàng chục triệu đồng sẽ chết.

Nghệ nhân Nguyễn Thành Công cho biết dù số lượng bonsai của ông không nhiều nhưng lại thu hút sự quan tâm vì có thế đẹp

Thêm nữa, sân thượng cách mặt đất từ 20-40 mét nên chịu nhiều tác động của giông, gió… Cây cảnh vốn trơ trọi trên sân thượng rất dễ bị ngã đổ, khi đó thiệt hại là rất lớn. Không may mắn, chậu ngã xuống nhà hàng xóm, người chơi sẽ bị trách móc hoặc phải bồi thường thiệt hại.

“Tui cứ bị mắng vốn hoài ấy chứ. Nhiều lúc cây ngã đổ hoặc mình quên tưới nước, cây chết, hư hỏng đau như cắt từng khúc ruột. Mỗi cây đều có quá nhiều kỷ niệm và giá trị với tui mà”, ông Thành bày tỏ.

Thất bại và những khó khăn ban đầu cũng là động lực để ông Thành tìm cách khắc phục. Ông dùng silicon dán chặt dưới đế chậu để cố định hoặc dùng dây thép níu những chậu cảnh với nhau vào lan can của sân thượng. Những lần mưa giông lớn ông mang những chậu trên cao xuống đất để tránh gió quật ngã.

Để có được những chậu bonsai ưng ý, những nghệ nhân cũng phải đầu tư hết sức công phu

Tốc độ đô thị hóa ngày một nhanh hơn. Đất đai, vườn tược nhường chỗ cho những công trình mới. Nông dân mất đất… mà mất đất, họ không còn là nông dân nữa. Nông dân ở các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM giảm đi số lượng lớn. Thế nhưng giảm đi mà không biến mất, đó là vì đô thị xuất hiện những nông dân kiểu mới. Tận dụng đất ít, họ trồng lan, nuôi cá cảnh, chim thú… và đặt biệt là sự xuất hiện của trào lưu đưa cây cảnh lên sân thượng đã và đang giúp nhiều người có được mức thu nhập ổn định, có người thu cả tỷ đồng mỗi năm.

Mượn lời anh Ngô Tý để nói về chân dung của những người với thú chơi hàng tỷ đồng trên sân thượng thay cho lời kết: “Chơi cây cảnh trên sân thượng vừa là trào lưu vừa là hướng kinh doanh rất khả quan bởi cuộc sống đô thị vốn nhiều áp lực, việc xuất hiện một chậu bonsai, bonsai mini trên bàn làm việc hay khuôn viên nhà sẽ giúp tâm trí thoải mái hơn. Thế nên nếu ai thực sự đam mê và muốn làm giàu từ nó sẽ là định hướng rất tốt”.

Công Quang

TRỜI TRÒN ĐẤT VUÔNG